Alışveriş Bağımlılığına Dikkat

Tüketim çağının kronik problemi haline gelen alışveriş sıklığı kimi kişilerde bağımlılık boyutunda yaşanmaktadır. Psikoloji uzmanlarının dürtü kontrol bozukluğu olarak kabul ettiği alışveriş bağımlılığı en sık görülen bağımlılık türlerinden biri olmakla birlikte, madde bağımlılığına da benzetilmektedir.

Alışveriş Bağımlılığı Nedir?

Alışveriş bağımlılığı patolojik biçimde alışveriş yapma halidir. Yani kişinin sürekli alışveriş yapmak istemesi, alışveriş yapma sebebinin ihtiyaç değil yalnızca “alma dürtüsü” olmasıdır. Alışveriş bağımlılığı psikolojide dürtü kontrol bozukluğu olarak tanımlanmaktadır. Yani kişi alma dürtüsü ile mücadele edemez ya da bunu görmezden gelemez.
Sanılanın aksine alışveriş bağımlılığı yalnızca ekonomik koşulları iyi olan kişilerde olmuyor. Bu bağımlılık da her bağımlılık gibi tüm sosyo ekonomik koşulları kapsamaktadır.

Fakat alışveriş bağımlılığı bir psikiyatrik bozukluktur yani her alışveriş yapmayı seven ya da sıklıkla alışveriş yapan kişi bağımlı olarak tanımlanmaz.

Alışveriş Bağımlısı Olduğunuzu Nasıl Anlarsınız?

Alışveriş bağımlılığı yalnızca psikiyatri uzmanlarının koyabileceği bir tanım olsa da şüphe uyandıran davranışlar vardır. Belirttiğimiz durumlar bir tanı tespit olmamakla birlikte psikiyatri uzmanlarının söylemleri üzerine yazılmıştır. Kendinizde şüphelendiğiniz bir durum varsa, siz de tanımı psikiyatriste bırakmalısınız ve onun yönergeleri ile hareket etmelisiniz.

  • Zihniniz sürekli alışveriş yapmakla meşgul ise
  • Bu davranış biçimini uzun zamandır kendinizde gözlemliyorsanız
  • İhtiyaç duymadığınız halde almaktan vazgeçemiyorsanız
  • Alışveriş aşermeleri yaşıyorsanız
  • Bir şeyi alana kadar takıntılı bir şekilde onu düşünüyorsanız
  • Almak istediğiniz bir şeyi alamadığınızda kaygı, stres bozukluğu yaşıyorsanız
  • Ölçeklerinizin üzerinde harcama yapıyor ve sürekli borçlanıyorsanız
  • Alışveriş yapmak sorumluluklarınızdan daha öncelikliyse
  • Zor durumda kaldığınızda ya da olumsuz hislerde alışverişle teselli arıyorsanız
  • Alışveriş yapmak yakın ve aile ilişkilerinizden öncelikli hale geldiyse
  • Kariyerinizi ve ilişkilerinizi olumsuz etkilediği halde alışveriş yapmaktan vazgeçemiyorsanız
  • Kişiler neden alışveriş bağımlısı olur?

    Alışveriş bağımlıları alışveriş yaptıklarında kısa süreli mutluluk hormonu salgılarlar. Daha sonrasında pişmanlık ve öfke yaşıyor olsalar da bilinçaltında mutlu ve tatmin olma koşulunu alışveriş ile şartlandırmışlardır.
    Alışveriş bağımlılığının pek çok sebebi olsa da uzmanlara göre bunların ortak noktası sevgi ve onay arayışı ekseninde gelişmelerdir.

  • Kişiler toplumda itibar kazanmak için alışveriş bağımlılığı geliştirebilir.
  • Çocukluk evresinde yaşadıkları sevgi eksikliği sebebiyle alışveriş bağımlısı olabilir.
  • Alışveriş temelli rekabetin olduğu bir çevrede yaşıyor, bunu bağımlılık haline getirmiş olabilir.
  • Çocukluk boyunca yaşadığı imrenme-eksiklik hissini tatmin etmeye çalışıyor olabilir.
  • Kişisel hayatı yolunda gitmiyor ve teselliyi alışveriş yapmakta buluyor olabilir.
  • Kişi toplumdaki itibarını daha fazla materyal sahibi olarak kazanabileceğini düşünüyor olabilir.
  • Kişi bir bağımlılığının yerine başka bir bağımlılık koymuş ve alışveriş bağımlılığına yönelmiş olabilir.
  • Alışveriş bağımlılığının bir başka sebebi obsesif kompulsif bozukluk da olabiliyor.
  • Araştırmalara göre alışveriş bağımlılığında davranış biçimleri değişebiliyor. Erkeklerin ve kadınların alışveriş bağımlılık biçimlerinin çoğunlukla farklı olduğu; kadınların günlük harcamalara yönelirken erkeklerin statü kazandıracak harcamalara yöneldiği gözlemleniyor.

    Örneğin kadın alışveriş bağımlısı sürekli ayakkabı ya da kıyafet alırken, erkek alışveriş bağımlısı 3. arabasını alıyor olabilir.

    Bu farklılığın sebebi ise kadın ve erkeklerin toplumda onay arayışlarının birbirinden farklı olması.

    Tetikleyici Unsurlar

    Materyalizmin ve tüketimin günden güne yayıldığı çağımızda alışveriş bağımlısı ya da potansiyel alışveriş bağımlısı olmamız oldukça kolay. Her yerde gördüğümüz reklamlar ve indirimler alışveriş bağımlılığında tetikleyici olabiliyor.

    Kimi kişilerde “fırsat” kelimesi sorgusuzca kabul görebiliyor ve telaş yaratabiliyor. İndirimin bir daha olmayacağı düşüncesi alışveriş bağımlılığında etken rol oynuyor çünkü bağımlı kişiye olumlu bir bahane üretiyor.

    Reklam stratejilerinde tüketimin kişiliğe ve cazibeye yönelik olumlamaları kişinin benliğindeki tatminsizliği harekete geçirebiliyor ve kişi kendini takıntılı bir şekilde alışverişle avutabiliyor.

    Uzmanlara göre tetikleyici unsurlardan biri de satıcıyı kıramamak. Girdiğimiz mağazalarda ya da satış sahalarında satıcı ile kurduğumuz diyalog ve satıcının çok kibar olması alışveriş bağımlısı için yeni bir bahane olabiliyor. Hali hazırda almaya meyilli olan kişi vazgeçme aşamasında satıcıyı kıracağını ya da onun emeğini boşa çıkaracağını düşünerek alışverişe ikna olabiliyor.

    Bağımlılıktan Kurtulmak İçin Ne Yapmalı?

    Alışveriş bağımlılığı üzerine düşülmeyen ve tedavi arayışı olmayan bir davranış olarak görülebilir fakat bu bağımlılığın sonucu fazlasıyla yıkıcı olabiliyor.
    Çoğu alışveriş bağımlısı toplumda itibar kazanma, sevilme arzusuyla bağımlı olsa da aksine bu tüm sosyal yaşamını etkileyebiliyor.

    Maddi kayıpları başlayan bağımlının manevi kayıpları da beraberinde geliyor.

  • Aile bağlarında sarsılma, ev içi geçimsizlik ve tartışma,
  • Borçlanma ile birlikte itibar kaybı, çevresinde tutarsız ve temel ihtiyaçlarını gözetemeyen kişi olarak tanımlanma
  • İş ve dostluk ilişkilerinde güvenilirlik kaybı
  • Tüm bunlar bağımlı kişiyi günden güne depresyona sürükleyebiliyor. Maddi ve manevi olarak kaybeden ve çaresizlik hissine kapılan kişi kendini psikolojik bir çıkmazın içinde bulabiliyor.

    Eğer kendinizi alışveriş bağımlısı olarak görüyorsanız bunun için ilk yapmanız gereken psikoloji ve psikiyatri uzmanlarından destek almaktır.

    Tasarlab