Çocuklar İçin Felsefe: Evde Etik Öğretmek

Düşünce dünyamız pek çok doğru ve yanlış bulunduruyor: hayatı ve iletişimleri sorguluyor ve doğru bir zemine oturtmaya çalışıyoruz. Her birimizin davranış metotlarını ve düşüncelerini geliştirdiği yaşam felsefeleri nesilden nesile aktarılıp giderken bunu bir sonraki nesle yani çocuklarımıza en doğru şekilde vermenin de yollarını arıyoruz.

Çocukların geleceğini inşa emek, onların bilgi birikim ve hayatta kalma stratejilerini belirlemek kadar ruhani gelişimlerini ya da davranış gelişimlerini tertiplemek de ilgili. Küçük yaşlarda edindikleri fikirlerin, davranışların, etiklerin birçoğu onlarla birlikte kalıyor ya da değişim aşamalarında sarsıcı etkilere yol açabiliyor. Sağlıklı düşünceler ve sağlıklı ilişkileri getiren etik davranışlar ise hayatlarının kolaylaşmasında büyük bir etken oluyor.

Ev içerisinde ya da aile içi iletişimde çocuklarda etik gelişimini destekleyecek davranışları bu yazımızda konu edindik.

Etik nedir?

Kimi zaman usul, kimi zaman adab-muaşeret, kimi zaman incelik olarak karşımıza çıkan bu kavram pek çok alanda hayatımızı düzenlememize de yardımcı oluyor.

Etik bir diğer kelime ahlak:

İnsanoğlu bir arada yaşamayı öğrendiğinden hatta doğayla uyum göstermeye başladığından beri kendi türüne özgü davranış kalıpları oluşturuyor. Bu kalıplar insanlar arası ilişkilerin, iş düzeninin, yaşam rutininin daha sağlıklı ve sürdürülebilir olmasını sağlıyor. Kültürden kültüre değişiklik gösterse de temel hatlarının aynı olduğunu söylemek mümkün.

İş etiği, ilişki etiği, aile etiği vesaire bulunduğumuz her alana dair bir etik davranış geliştirmemizin bir sebebi var: sürdürülebilir ve sağlıklı kılmak.

Ticaretle uğraşan bir iş yerinde iş veren ve çalışanların iş etiğine uygun davranmaları hem onların bir sonraki gün birlikte çalışmaya devam edebilmelerini hem de işletmenin güvenilir şekilde ticaret yaparak kazancını sürdürebilmesini sağlar.

İnsan ilişkilerimizde birbirimizle kurduğumuz iletişimin ve işteş eylemlerin etik dahilinde olması, Kişilerin ve ilişkinin güvenilirliğini pekiştirirken bizlerin de ilişkiye devam edebilmesini ve ilişki içinde iyi hissetmemizi sağlar.

Elbette bu kavramın detayları kültürel olarak değişkenlik gösterebilmektedir. Fakat her bir detay saygı, dürüstlük, çalışkanlık, özenlilik, gibi etik kavram etrafında şekillenmiştir. Kısaca tüm bu kavramlar evrenseldir ve dünyanın neresine gidersek gidelim yaşamımızı kolaylaştırmaktadır.

Çocukların etik öğrenimi

Çocukların erken dönemde edindikleri davranışlar, onların hayatında ve kişisel gelişimlerinde büyük bir etkiye sahip. Yaşamı, insanları, dünyayı ve ilişkileri tanımlama evresinden geçtikleri çocukluk dönemlerinde tanım ve kavramları doğru oturtmalarını sağlamak onlara bir ömür boyunca yardımcı olmak anlamına gelebilir.

Elbette eklemek gerek: hiçbir ebeveyn çocuğunun yanlış bir insana dönüşmesini istemez ve her ebeveyn çocuğuna belirli ahlaki kuralları öğretmek için çaba gösterir. Bu durumu kolaylaştırmak için yapılacaklar ise şöyle:

  • Çocuğun etik dışı davranmasındaki sebepleri anlamak.
  • Çocuk yanlış bir şey yaptığında yargılamak yerine doğru davranışın ne olduğunu ve yanlışın doğurabileceği sonuçları aktarmak.
  • Öğretilen doğruda kararlı kalmak.
  • Çocukla emir kipiyle iletişim kurmak yerine yönlendirici bir iletişimi benimsemek.
  • Sorularına doğru cevaplar vermek gibi onun cevabı bulması için araştırmaya yönlendirmek.
  • Çatışmak, yargılamak yerine uzlaşmacı ve kararlı olmak. Bu aynı zamanda çocuğun dürüst ve disiplinli olmasını sağlayacaktır.
  • Çocuğu görevlendirmek, onu iş bölümünün bir parçası haline getirmek ve sorumluluklarını takip etmesini sağlamak.
  • Sevgi ve güven ilişkisinden ayrılmamak.
  • Arkadaş ilişkilerinde empati ve sağduyuya yönlendirmek.
  • Saygı kavramının üzerinde durmak ve saygının her insanın hak ettiği bir kavram olduğunu öğretmek.
  • Ebeveyni olsanız bile çocuğa sınırları gösterebilmek. Hoşlanmadığınız durumları belirtmek ve onun hoşnut olmadığı durumlara saygı göstermek.
  • Paylaşmak, dayanışmak ve birlikte hareket gibi davranışları yalnızca arkadaşlarıyla değil sizinle de yapabilir.
  • Modelleme yoluyla öğrenim

    Çocuklarımıza sık sık öğüt verir onlara doğru ve ahlaki olanı göstermeye çabalarız. Sözlerimizle, müdahalelerimizle, okuduğumuz masallarla ve kimi zaman uzmanlardan aldığımız yardımlarla… Çocuklarımızın güçlü ve olgun bir ruha sahip olmasını dileriz ve ebeveynler olarak bunun için fazlasıyla efor sarf ederiz.
    Fakat kimi zaman gözden kaçırdığımız bir şey vardır: kendimiz.

    Çocuklar, hatta her insan, çeşitli yollardan öğrenme kabiliyetine sahiptir. Dinleyerek, görerek, koklayarak, tadarak, pratik yaparak ya da yaşayarak. Söz konusu çocuklar olduğunda ise onlar için en iyi öğrenme yolu modellemedir. Bu yöntem, eğitim hayatlarında da sıklıkla kullanılmaktadır.

    Davranış kazanımlarında doğru olanı bulmak çoğu zaman söylemler ve emirlerle mümkün değildir. İzlemek, yorumlamak, kanıksamak ve içinde yaşadığı koşullara göre kendi doğrusunu geliştirmek çocukların ve her insanın benimsediği bir yoldur. Bu sebeple etik gelişiminde tecrübeler ve ebeveynin kişisel davranışları büyük oranda etkilidir.

    Sohbet esnasında arkadaşlarınız başkalarını yargılar ve özel hayatını konu edinirken kendinizi bir anda bu sohbette bir katılımcı olarak bulabilirsiniz. Bu davranışı yanlış buluyor olsanız bile ortam elverişlidir ve birlikte hareket ettiğiniz kişilerin hali hazırda yaptığı bir şeydi.

    Çocuklar için de durum böyledir. Yetişkinler insanlar da çocuklar da içindeki bulundukları ortamın ve sosyal çevrelerinin davranışlarına uyum gösterirler. Bu sebepler söylemlerden çok davranışlar önemlidir.

    Tasarlab