Düşünmeden Hareket Edenler: Dürtüsellik Nedir?

Herkesin zaman zaman davranışları üzerindeki kontrolü kaybettiği durumlar olur, içten gelen bir dürtü bize o an istediğimiz o şeyi, bedeli ne olursa olsun yapmamamızı söyleyebilir ve hatta o bedel aklımıza dahi gelmeyebilir. Türk Dil Kurumu dürtüyü “bedensel veya ruhsal dengenin değişmesi sonucu ortaya çıkan ve canlıyı türlü tepkilere sürükleyebilen içten gelen gerilim olarak tanımlıyor.” -sel ekiyle de bir aitlik bildirerek, dürtülere dair olanlardan bahsediliyor aslında. Bir bakış açısına göre dürtüsellik büyük ve gecikmiş ödüllerden çok, küçük ve doğrudan ödülleri seçmek olarak tanımlanıyor. Toplumun bir parçası olmayı, başkalarıyla beraber yaşadığını ve hayatın merkezinde kişinin kendisinin olmadığını kabullenmesini gerektiren toplumsallaşma sürecine ters olarak dürtüsel kişi, genellikle bunu istiyorum ama şimdi ve hemen istiyorum şeklinde bir bakış açısına sahip oluyor. Örneğin bir bebeğin açlık veya ilgi ve sevgi isteği dürtüsünü doyurabilmek için mutlak bir çaba içinde olduğunu ve bu isteği giderilene kadar ağlayacağını, annesi ve babasının uyku ihtiyacını önemsemeyeceğini söyleyebiliriz. Ancak çoğu insan büyüme süreci içerisinde bu dürtüsel isteklerini kontrol etmeyi öğreniyor.

Dürtüselliğin Belirtileri Nelerdir?

Bu davranış biçimindeki kişiler davranışlarını kontrol etme, kendisini durdurabilme, tehlikeli olsa bile heyecanlı ve eğlenceli, uzun vadede kendisine zarar vereceğini bilse bile anlık haz alabileceği şeyleri yapmayı istiyorlar.  İsteklerini ertelemede zorlanma, sabırsızlık, bir ödül için beklemede zorlanma ve en önemlisi düşünmeden, bilinçli olarak karar almadan hareket etme bu kişilerin karakteristik özellikleri olarak görülüyor. Konuşurken sözünüzü kesiyorlar ya da eğer sorduğunuz sorunun cevabını biliyorlarsa soru bitmeden cevabı verme gibi iletişim anlamında zorluklar yaşıyorlar. Bu tarz o anki dürtülere dayanarak yapılan davranışlar kişinin kendisine zarar verebileceği gibi etrafındakilere de zarar verebiliyor. Dürtüsel davranışlardan sonra bu davranışı sergileyen kişi de genellikle pişmanlık duyuyor ve karşısındakine de olumsuz pek çok duygu hissettiriyor. Başlı başına bir psikiyatrik hastalık olarak da tanımlanmasının yanında diğer psikiyatrik hastalıkların da çekirdek belirtileri arasında sayılıyor. Ancak başta da belirttiğimiz gibi herkesin zaman zaman anlık tepkiler gösterdiği durumlar olabilir. Yani burada önemli olan bunu tek bir davranış olarak değil bir davranış örüntüsü, bir davranma biçimi olarak görüp görmediğinizdir. Diğer bir özellik ise irade gösterilmesine rağmen kontrol edilemeyen davranışlar değil aksine sonuçları düşünmeye fırsat tanımadan planlamadan aniden gerçekleşen hareketlerdir. Yeme bozuklukları, alkol ve uyuşturucu madde bağımlılığı, antisosyal kişilik bozukluğu ve sınırda kişilik bozukluğu gibi  bazı kişilik bozuklukları; şizofreni, hiperaktivite ve dikkat eksikliği çoğunlukla dürtüselliğe eşlik eden psikiyatrik bozukluklar olarak görülüyor. Bunların yanında günlük hayatta da sıklıkla karşılaştığımız patolojik kumar oynama, aralıklı patlayıcı bozukluk denilen saldırgan dürtülerin denetiminde anlık ortaya çıkan bozukluklar nedeniyle görülen saldırgan ve zarar verici eylemlerde bulunma, aslında ihtiyaç duyulmayan nesneleri çalma olarak tanımlanan kleptomani de dürtüselliğe eşlik eden ruhsal bozukluklara örnek gösterilebilir.

Dürtüsellik Nasıl Önlenir?

Dürtüsel davranışlarınız henüz bir psikiyatrik hastalık belirtisi göstermiyor gibi görünebilir ancak yine de hem sizin hem de çevrenizdekilerin hayatına zarar vermektedir. Bu tarz davranışları kontrol edebilmek için en önemli faktör, ertelemeyi öğrenmektir. Ertelemeyi öğrenmek ise bir beceridir ve zaman içerisinde kazanılır. Birisi ile bu dürtüyü konuşmak, dikkatinizi başka yere çekebilecek yürüyüş, spor gibi etkinliklerin içinde bulunmak bu beceriyi öğrenmede sizlere yardımcı olacaktır.

Tasarlab