Hayatımızdaki 8 Psikolojik Dönem: Nasıl Yaşlanıyoruz?

Zaman tıpkı Bob Dylan’ın o ünlü parçasındaki yuvarlanan taşlar misali önüne geçemeyeceğimiz, durduramayacağımız kadar büyük bir hızla akıp gidiyor. Kabul etmesek de hepimiz doğduğumuz andan itibaren yaşlanıyoruz. Yani aslında yaşlanma belirli bir dönemi değil, hayata gözlerimizi açtığımız günden bu yana geçirdiğimiz evrelerin toplamına işaret ediyor. İşte dünyaca ünlü Danimarka asıllı ABD’li psikanalist Erik Erikson, insan hayatını 8 evrede özetlediği “psikososyal gelişim kuramı”nda tam da bunu söylüyor. “İnsanın sekiz evresi” olarak da tanımlayabileceğimiz bu kurama göre nasıl yaşlanacağımızı, yaşlandığımızda kim olacağımızı ve nasıl hissedeceğimizi çocukluk, gençlik ve yetişkinlik döneminde yaşadıklarımız belirliyor.

Karakter Gelişim Teorisi

Erik Erikson insan hayatını sekiz psikolojik gelişim dönemine ayırıyor ve bu aşamaların ilk yedisinde başarılı olanların ruhsal açıdan sağlıklı bir şekilde yaşlanacağını belirtiyor. Hocası Freud’un kişilik gelişiminde çocukluğun belirleyici olduğu savına karşılık ise Erikson, “karakter gelişim teorisi” olarak da kabul edilen bu teorisinde, çocukluk yıllarının önemini kabul etmekle birlikte kişiliğin yaşam boyunca geliştiğini savunuyor. Her evrede benlik, belli birtakım gelişmeleri tamamlayıp sorunları çözüyor ve o evreye özgü psikososyal bunalımı -iyi veya kötü bir şekilde- atlatıyor. Benliğin o evrede geçirdiği psikososyal bunalım o evrenin adını oluşturuyor. Her evrede benliğin karşılaştığı bir olumlu benlik öğesi, bir de bunun karşıtı yani olumsuzu bulunuyor. Erik Erikson psikolojik gelişim dönemlerini şöyle sıralıyor:

İlk yaş: Temel güvene karşı güvensizlik duygusu
1-3 yaş: Özerkliğe karşı kuşku ve utanç duygusu
3-6 yaş: Girişimciliğe karşı suçluluk duygusu
7-11 yaş: Başarılı olmaya karşı yetersizlik duygusu
11-17 yaş: Kimlik kazanmaya karşı kimlik karmaşası
17-30 yaş: Yakınlığa karşı yalıtılmışlık
30-60 yaş: Üretkenliğe karşı durgunluk
60 yaş üzeri: Benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk

8 psikolojik Döneme Göre Bir Yaşlılık

Erik Erikson’un karakter gelişim teorisi yaşlanmanın nasıl gerçekleştiğine ve neleri içerdiğine dair de ipuçları veriyor. Ünlü psikanalistin çözümlemesinin temelinde genel olarak insan ihtiyaçlarının aynı olduğu; benliğin temel ihtiyaçların karşılanmasıyla oluştuğu; gelişimin dönemler halinde meydana geldiği ve farklı dönemlerin bireyin güdülenmesinde farklılıklar yarattığı düşüncesi yatıyor. Psikolojik gelişim dönemlerinin her biri, gelişim için fırsatlar sağlayan bir krizle veya psikososyal bir problemle niteleniyor. Son dönem yani “benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk” şeklinde tanımlanan yaşlılık dönemi, önceki dönemlerde kişinin nasıl bir hayat yaşadığına bağlı olarak değişiyor. Yaşlılık döneminin psikolojik özelliklerine genel olarak bakıldığında bilgelik duygusu ile memnuniyetsizliğin bir arada olduğu görülüyor. Elbette yaşlılık dönemini -herkes bu yaşlara ulaşamıyor düşüncesiyle- bir lütuf olarak görüp buna göre hareket edenler, yaşamını nasıl zenginleştirebileceğine odaklanarak bunun mükafatını fazlasıyla alıyor.

Tasarlab