Öz Benlik Saygısı Nedir?

Benlik, bir kişinin öz varlığı, kişiliği, onu kendisi yapan şey olarak tanımlanmaktadır. Öz benlik saygısı ise kişinin kendisine dair geliştirdiği olumlu ya da olumsuz tutum anlamına gelmektedir. ‘’Ben’’ kavramı çoğu zaman bencillik ile bir tutulmaktadır; ancak bencil olmadan ‘ben olmak’ mümkündür ve bencillik ile özsaygı arasında elbette farklılık bulunmaktadır.

Öz Benlik Nedir?

Kişinin kendisine verdiği değerin seviyesini ifade eden bu kavramın duyguları, istekleri, arzuları, hedefleri ve kişinin hayattaki her türlü girişimini etkilediği görülmektedir. Bu anlamda olumlu bir öz benlik algısına sahip olan insanların hayatlarının da büyük derece kolaylaştığını söylemek mümkündür. Kendisiyle ilgili olumlu değerlendirmeler yapan kişilerin hayata karşı da olumlu bir bakış açısının bulunduğu, sorumluluk üstlenmede ve yeni kararlar almada daha cesur olduğu, problemli durumlarla daha kolay başa çıkabildiği ve yılmadığı, daha mutlu ve sosyal olduğu yapılan çalışmalarla ortaya konulmuştur. Herkesin her işte başarılı olması elbette ki mümkün değildir. Öz benlik saygısının gelişmesinde en önemli nokta kişinin kendisini, özelliklerini, nelerde güçlü ve iyi olduğunu bilmesi ve kendisini olduğu gibi kabul etmesidir. Bunu başarabilen kişiler sosyal ilişkilerden ve etkili iletişimden zevk alır, bağımsızlığa ve hayatları üzerindeki kontrole değer verir, fiziksel ve ruhsal açıdan daha sağlıklı bireyler olurlar.

Tüm bu özelliklerin özellikle ergenlik döneminde edinilmesi veya edinilememesi kişinin tüm yetişkinlik dönemini etkilemektedir. Bir işe başlarken, önemli bir karar alırken kişinin kendini yetersiz ve yüksek kaygı seviyesinde hissetmesi, kendisine dair olumsuz öz benlik algısına sahip olmasına bağlı olabilir ve bu duygular kendiliğinden, birdenbire ortaya çıkmaz. Kişi çocukluk yaşlarından itibaren engellemelere, yasaklara, kendisine dair olumsuz görüşlere maruz kalmıştır, yavaş yavaş kendine olan güvenini yitirir, okulda da bu tutumun devam etmesi üzerine kendisine dair geliştirdiği bu olumsuz yorum perçinlenir. Kişi yetişkinlik hayatında da yaşamına olumsuz bir öz benlik algısıyla, yetersizlik duygusu ve başarısız olma korkusuyla devam eder. Bu, tahmin edersiniz ki oldukça yorucu ve yıpratıcı bir durumdur; ancak zihnimiz yine yapacağını yapmakta ve bazı psikolojik savunma mekanizmalarını devreye sokmaktadır.

Savunma mekanizmaları bireyin bilinçsiz olarak, benliğini korumaya yönelik geliştirdiği araçlardır. Azalmış ya da olumsuza yönelmiş benlik algısını telafi etmeye yönelik geliştirilen bu savunma mekanizmalarını günlük hayatımızda hepimiz kullanırız. Kaygı uyandıracak düşünceleri bilinçaltımıza iteriz, kendimizde bulunan kusurları başkasına yükleriz, hislerimizin yükünü kaldıramayıp bunların yönünü değiştirir; mesela aslında kızdığımız kişiye değil de başkasına bağırırız, kırmızı ışıkta geçtiğimizde ‘’ ..ama herkes geçti.’’ diyerek mantığa büründürmeye çalışırız… Yeni kardeşinin dünyaya gelişiyle kendisine gösterilen ilginin azaldığını fark eden çocuğun yeniden parmağını emmeye başlaması da gerileme adı verilen bir tür savunma mekanizmasıdır.

Yukarıda saydığımız mekanizmalar dışında da birçok savunma mekanizması bulunmaktadır. Kaygıyı azaltma işlevi geçici olan bu mekanizmalar kısa sürede kişiye fayda sağlıyor olsalar da sürekli kullanılmaları megalomani, narsisizm ve paranoid bozukluklar gibi anormal durumların ortaya çıkmasına sebep olabilir.

Öz Saygı Nasıl Kazanılır?

Savunma mekanizmalarına en az başvuran kişilerin ise öz benlik saygısı yüksek olan kişiler olduğunu söylemek mümkündür; çünkü bu kişiler kendisiyle ilgili gerçekçi ve olumlu algılara sahiptir. Bu konuda sorun yaşadığınızı düşünüyorsanız şu temel iki soruya cevap vermenizi öneriyoruz:

Öz benlik saygınız neden düşük? Buna kim ya da ne sebep oluyor?

Bu soruların cevaplarına göre öz benlik saygınız üzerine çalışabilmeniz için birkaç öneri:

  • Kendinize dair geliştirdiğiniz olumsuz düşünceleri fark etmek ilk adımdır; bu düşünceler tanımlandığında yerine olumlu olanları yerleştirmek mümkün olabilir.
  • Güçlü olduğunuz alanları belirleyin; insan olduğunuzu ve mükemmel olamayacağınızı kabul edin. Kimse mükemmel olmak zorunda değil. Kendinizi olduğunuz gibi kabul edin ve sevin.
  • Genel olumlu onaylamalardan kaçının; çünkü özsaygı eksikliği yaşıyorsanız kendinize ne kadar harika ve inanılmaz bir insan olduğunuzu söylerseniz söyleyin, eğer içten içe buna gerçekten inanmıyorsanız bu bir çelişkiye sebep olup daha kötü hissetmenize yol açacaktır. Övgüler sadece gerçekten inandığınız bir aralıktaysa işe yarar.
Tasarlab