Phi Fenomeni Nedir?

1912 yılında Max Wertheimer tarafından tanımlanan Phi fenomeni, bir çeşit göz yanılması olsa da algılama biçimimizi ve insan psikolojisine dair birçok şeyi deşifre ediyor. Haberdar olmasak da sık sık karşımıza çıkan bu fenomenin detayları ise şöyle:

Gestalt Phi Fenomeni Nedir?

Sosyal medyada gezinirken ya da çeşitli alanlarda karşınıza hipnoz etkisi yaratacak şekilde hareket eden görseller çıkmıştır. Daha sonra bu görselde kullanılan nesnelerin aslında hiç hareket etmediği hakkında bir bilgilendirme görmüşsünüzdür. Bu göz yanılgısı Phi fenomeninin temelidir. 

Phi fenomeninin bir diğer kullanım alanı ise sinemalardır. Üst üste verilen karelerin ve yazıların hareket ediyor izlenimi yaratması, sinemanın temel tekniklerindendir. Neon ışıklı panolar da Phi fenomeni örneklerinden biridir. Işıkların hızlı yanıp sönmesi, onların hareket ettiğini düşünmemize yol açar. 

Phi Fenomeni Yasası Nedir?

Gestalt psikolojisi olarak bilinen gelişim, Alman psikolog Max Wertheimer tarafından geliştirilmiş ve kuramsallaştırılmıştır. 1910 yıllarda yapılan çalışmaların ışığında ortaya atılan kuram;  fizik alanında yapılan çalışmalarla psikolojinin bağlantısını destekler nitelikteydi. Görüntülerin hareketliliğinin sorgulanması ile başlayan Gestalt psikolojisi araştırması; Max Wertheimer’ın görünür hareketin parçaların sonucu olmadığını, bütünün parçaların toplamından farklı olduğunu bulmasına yol açtı. 

Yapılan deneyler ise şöyleydi:

Wertheimer ilk deneyinde karanlık bir odada 2 ışıkla bir deneği kullandır. Tamamen karanlık olan odada denek kişi 2 tane ışık olduğundan habersizdi ve ışığın biri odanın sağına diğeri ise soluna yerleştirildi. Deneğin (gözlemcinin) önünde ışıklar 20 milisaniye süre arayla peş peşe yanıp söndü ve deneğin gözlemi şu şekildeydi: Solda tek bir ışık yandı ve sönmeden önce sağa gitti. Kısaca denek ışığın hareket ettiğini gözlemledi. 

Sonraki deneylerinde Werhimer deneklere gerçekten hareket eden ışıklar ve sönen ışıklar gösterdi. Sonuç bu iki durum arasındaki farkın gözlemlenemediğiydi. 

Bu deneyler Wertheimer’ın Gestalt psikolojisi kuramını ortaya çıkardır. Bu kurama göre girdide hareket yokken gözlemci kafasında hareketliliği var edebilir. 

Phi Fenomeni Nerelerde Karşımıza Çıkar?

Peş peşe sıralanan görüntüler, ışık oyunları, açı oyunları duran nesnelerin hareket ettiğini düşünmemize sebep olabilir. Bu açıdan bakıldığından Phi fenomeni etkisinin fiziğin olduğu her yerde karşımıza çıkabileceğini söylemek mümkün. Sinema, reklam, grafik gibi görsel sanat alanlarında sıklıkla kullanılan Phi fenomeni günlük yaşamımızda tesadüfi olarak da karşımıza çıkabilir. Bir otobüs yolculuğunda yolun hareket ettiğini düşünmemiz Phi fenomeni etkilerinden biridir. 

Işığı ya da bakış açısı değiştiğinde nesnelerin büyüyüp küçüldüğünü düşünmemiz, konum değiştirdiğini düşünmemiz gibi göz yanılgılarının tümü bu fenomenin kapsamındadır. 

Tasarlab