Pygmalion (Beklenti) Etkisi Nedir?

Çocuk gelişimi kitaplarında ebeveynlere sık sık çocuğun karakterini nasıl şekillendireceğine dair öğütler verilir. Karakterini koşul ve olaylara göre şekillendiren insanlar, tepkisel varlıklardır. Maruz kaldıkları etkilere göre benlik geliştirirler. Davranışlarımız, alışkanlıklarımız ve karakterimiz… Pygmalion etkisi olarak tanımlanan, ilhamını mitolojiden alan psikolojik kuram da insanların bu gerçekliği üzerine geliştirilmiş bir teoridir.

Pygmalion (Beklenti) Etkisi Ne Demektir?

Pygmalion yani beklenti etkisi bizlerin hayattan ne beklediğinden çok etrafımızın bizlerden ne beklediği ve üzerimizde bıraktıkları etkilerle ilgilidir. Bu teoriye göre insanlar etraflarının onları nasıl tanımladığı ve onlardan ne beklediğine göre yeni özellikler edinebilirler. Etkileşime girdiğiniz kişilerin sizden beklentilerine göre şekillenebilirsiniz. Çünkü bu kişiler sizi belli bir şekilde tanımlar ve beklentiye girer. Davranışlarınız bu beklentiler üzerinden şekillenir ve siz de ona uygun tepkiler vermeye başlarsınız. Aslında Pygmalion etkisi bir diğer ifadeyle “kendini gerçekleştiren kehanet” insanlar arasındaki uyumlu iletişim kurma bilincine dayanır.

Pygmalion etkisinin ismini aldığı hikaye ise oldukça manidar. Mitolojik bir hikaye olan Pygmalin ve Galetea’nın hikayesi şu şekildedir: Kıbrıs Prensi Pygmalion aynı zamanda bir heykeltraştır ve düşlerindeki ideal kadının fildişinden heykelini yapar. Heykelin ismini Galetea koyar ve onun güzelliğine aşık olur. Daha sonra Pygmalion Venüs’e Galetea’ya can vermesi için yalvarır ve Venüs heykeli canlandırır. Bu sayede Pygmalion ve Galetea aşkını yaşayabilir.

Pygmalion etkisi bulunduğumuz koşullar ve etkileşime girdiğimiz insanları da akıllıca seçmemize yönelik bir uyarıdır. Çünkü bu etkiye göre olumlu özellikler kazanabileceğimiz gibi olumsuz özellikler kazanmamız da mümkün. Etkinin kişinin kendini tanımlama ve kendinden beklentilerine yönelik olduğunu hatırlatmakta fayda var. Tıpkı diğer insanların davranışlarına yönelik tepkiler ürettiğimiz gibi kendimiz hakkında fikirlerimiz de tutumlarımız üzerinde belirleyici olur. Bu durum, aklımızdaki olumlu ya da olumsuz düşüncelerimizin gerçekleşmesine sebep olur.

Pygmalion (Beklenti) Etkisi Örnekleri

Pygmalion etkisine birçok örnek verilebilir fakat Profesör Rosenthal’ın deneyi bu etkiyi en iyi açıklayan örnek olacaktır. 1971 yılında Harward Üniversitesi profesörlerinden biri olan Robert Rosenthal 650 öğrenci ve 18 öğretmenle bir deney gerçekleştirir. Deneyde Robert Rosenthal öğrencilerine IQ testi yapar. Benzer seviyede olan ve normal zekaya sahip öğrencilerini iki gruba ayırır. Daha sonra öğrenci grubundan birini diğer öğretmenlere çok zeki olarak tanıtır ve diğer grubun normal zekalı olduğunu söyler. Yıl sonunda yapılan test öyle gösterir ki çok zeki olarak tanıtılan öğrenci grubunun başarı seviyesi diğer gruptan çok daha yüksektir. Başlangıçta aynı değerlere sahip olan iki öğrenci grubunun yıl sonunda farklı değerlere ulaşmasının sebebi bir grubun “çok zeki” olduklarına inanılarak eğitim almasıdır. Öğretmenlerinin bu öğrenci grubuna duydukları inanç ve hassasiyet onların tanımlandıkları “çok zeki” öğrenciler olmasını sağlamıştır.

Günlük hayatımızdan örnekler verecek olursak: Söz konusu başarılarımız olduğunda etrafımızdaki insanların bizlere olan inancı ve kendimize güvenimiz, başarılarımız belirleyici rol oynar. “Ben bunu başarırım” düşüncesiyle gösterilen performans kişinin başarısını kesinleştirir. Bir başka yönden ise kendimiz hakkındaki olumsuz fikirlerimiz ve etrafımızın olumsuz fikirleri de bizleri bir o kadar etkileyebilir. İyi gidebilecek birçok şeyi kötü gideceği inancıyla kötüleştirebiliriz ya da bizler hakkında olumsuz fikirlere sahip kişilerle sık etkileşime geçmek bizi o olumsuz özelliklere sürükleyebilir. Bu teorinin farkındalık kazandırdığı bir başka konu ise çocuk gelişimi. Ebeveynin çocuğuna duyduğu inanç ve tanımlama şekli onun nasıl bir insan olacağını ve başarılarını doğrudan etkiliyor.

Pygmalion ile Golem Etkisi Arasındaki Fark Nedir?

Pygmalion etkisi “kehanetin kendini gerçekleştirmesi” yolunda olumlu etkileri ifade ederken Golem etkisi tam zıttı olarak olumsuz etkileri ifade eder. Yukarıda verdiğimiz örneklerde daha başarılı olan öğrenciler Pygmalion etkisini yaşamıştır. Oysa öğrenciler öğretmenlere haylaz ya da başarısız öğrenciler olarak tanıtılsaydı Golem etkisi yaşayacaklardı.

Tasarlab