Rezerv Para Nedir? Rezerv Para Birimleri Nelerdir?

Son yüzyıllarda uluslar arasındaki ekonomik ilişkiler teknolojik, endüstriyel, lojistik ve dijital gelişmeler sayesinde oldukça sıklaştı. Uluslar birbirine bağlı hale geldi. Günümüz dünyasında hiçbir ulus, bir diğer ulustan tamamen özerk hareket edemez durumda. Ticari ve ekonomik ilişkiler ağı, her ulusu farklı oranda etkilese de hiçbir ulus ağın dışında bir konum alamıyor.

Ulusal ekonomilerin birbirleriyle sıkıca bağlanması ve para birimlerindeki değişiklik uluslararası ilişkiler üzerinde de büyük etkiye sahiptir. Bu ilişkilerin düzene sokulması için çeşitli faktörler geliştirilmiştir. Döviz kuru sistemi, sermaye akımı, küresel finansal denge, para sistemi ve rezerv para sistemi. Bu yazımızda uluslararası ekonomilerin bir parçası olan rezerv para sistemini konu edindik. 

Rezerv Para Nedir?

Rezerv kelimesi günlük dilde olduğu gibi depolamak, saklamak ve biriktirmek anlamına gelir. Uluslararası Para Piyasası ve Merkez Bankalarının portföylerinde bulundurdukları, bir diğer deyişle stokladıkları, döviz ve altın cinsinden varlıklara ise rezerv para denir. Bu sistemin geliştirilmiş olmasının temel sebebi yaşanacak olumsuz durumlara karşı tedbir almak ve kriz anlarında denge sağlamaktır. Nasıl ki bizler kişisel hayatımızı güvence altına alan birikimler yapıyorsak, Merkez Bankası da bu birikimi rezerv para sistemiyle yapar. Rezerv para ülkelerin Merkez Bankalarında tutulur. Başka bir ülkede ya da uluslararası bir havuzda stoklanmaz. Aksine her ülke ve merkez bankası kendi rezervlerini oluşturur. Kendi güvencesini yaratır.

Rezerv paranın 3 temel amacı vardır:

  • Kur politikalarında ve para politikalarında güven ve istikrarı sağlamak.
  • Güvenli ortamın desteklenmesi.
  • Hazinelerin döviz borçlarını ödemek için hazırlıklı olmak.

Rezerv Paranın Özellikleri Nelerdir?

Günümüz dünyasında ulusların sahip olduğu para rezervlerinin büyük bir kısmı global piyasada daha çok kabul gören dövizlerden oluşur. 

  • Rezerv paralar döviz kurundaki oynaklığa karşı ülkenin daha dengeli bir pozisyon almasına yardımcı olur.
  • Dış borç ve iç borç ödemelerinde hükümete kaynak sağlar.
  • Uluslararası rezervler krizlere karşı tampon oluşturur.
  • Ödemeler dengesi bilançosunda meydana gelebilecek ani değişimleri önler.
  • Savaş ve uluslararası kriz hallerinde ülkelere güvence sağlar.
  • Rezerv paraların önemini belirleyen en önemli kıstas uluslararası sahada etkili olan para birimlerinden oluşmasıdır.

Rezerv Para Nasıl Hesaplanır? Formülü Nedir?

Rezerv para hesabı ülkelerin merkez bankası kaynakları üzerinden hesaplanır. Formülü şu şekildedir:

Döviz rezervi = (Dış varlıklar – Toplam Döviz Yükümlülükleri) / Günlük Döviz Kuru

Burada belirtmek gerekir ki Merkez Bankasının kaynak bildirilerinde TL hesaplarına  3 sıfır eklemeniz gerekir çünkü veriler binlik katsayıları ifade eder.

Hesaplamada dış varlık toplamından toplam döviz yükümlülüklerini çıkarmanız ve çıkan sonucu günlük döviz kuruna bölmeniz gerekir. Buradan da anlaşılacağı gibi rezervler döviz kuruna göre değişkenlik gösterir.

Rezerv Paralar Hangileridir?

Rezerv para varlıklarında daha çok Amerikan doları kullanılmaktadır. Bunun sebebi günümüzde uluslararası sahada en çok kullanılan ve nüfuzu olan para birimi olmasıdır. Rezerv paralarda yasaklı olan, kullanılmayan bir para birimi yoktur fakat döviz kuru değişikliklerinden korunmak için şu para birimleri tercih edilir:

Amerikan Doları, Sterlin, Euro ve Yen.

2021 IMF verilerine göre bu dövizlerin kullanım oranı şöyledir:

  • %59 Amerikan Doları
  • %20 Euro
  • %4 Sterlin
  • %4 Yen
  • %13 diğerleri
Tasarlab