Uzmanlar Açıklıyor: Para İnsanı Değiştiriyor Klişesi Doğru Mu?

Paranın insanı değiştirip değiştirmediği, neredeyse herkesin aklını kurcalayan bir sorudur. Hatta zaman zaman kendimize de sorarız bunu; çok zengin olsam davranışlarım, huyum suyum değişir mi, diye. Kültürden kültüre farklı şekillerde dile getirilse de dünyadaki insanların pek çoğu paranın insanı, tabiri caizse “bozduğunu” düşünüyor. Peki bu klişe doğru mu?

Zenginlik ve Empati Ters Orantılı Mı?

Son dönemlerde yapılan araştırmalar bu konuda oldukça çarpıcı ve aydınlatıcı sonuçlar içeriyor. Merhamet, samimiyet, yardımlaşma, paylaşma ve empati üzerine yoğunlaşan deney ve araştırmalar zenginlerle fakirlerin özellikle bu konularda oldukça farklı davranışlar sergilediğini ortaya koyuyor.
Dr. Dacher Keltner, Kaliforniya Üniversitesi’nin Berkeley kampüsünde yaptığı çalışmayla zenginlik ve empati arasında ters orantılı bir ilişki olduğunu kanıtladı. Keltner’e göre insan başkalarının desteğine muhtaçsa kendisi de çevresindekilerin ihtiyaçlarına duyarlı oluyor; yaşadığı hayat nedeniyle sosyal becerileri ve bu doğrultuda empati yeteneği de gelişiyor. Kısacası yoksulluk kültürü; insanların paylaşım, yardımlaşma, empati gibi konularda gelişmesini sağlıyor. Zenginlerin ise böyle bir dertleri yok. Parası olan insanlar başkalarından bir şey beklemiyor ve dolayısıyla kendilerini çevresindekilere ilgi göstermek zorunda hissetmiyor. Diğer insanlarla ilişkileri hep belirli bir düzeyde olduğu, farklı statüden insanların hayatlarına ve yaşam kültürlerine tanıklık etmedikleri için empati ve yardımlaşma duyguları gelişmiyor.

Sosyal Çevre Davranışı Etkiler Mi?

Keltner ayrıca Kaliforniya Üniversitesi’nin San Francisco kampüsünden meslektaşı Michael Kraus ile yaptığı bir deneyle içinde yaşadıkları sosyal çevrenin insan davranışlarını büyük ölçüde etkilediğini, bu bağlamda zenginlerle yoksulların birbirinden çok farklı davrandığını da kanıtladı. Deneyde yaklaşık 100 gönüllü eşleştirilerek her çiftin birbirleriyle tanışma anı filme alındı. Sonrasında bu kayıtlar alanında uzman, bağımsız gözlemcilerle birlikte izlendi. Sonuç Keltner’in araştırmasını destekler nitelikteydi. Yoksul denekler tanışma anında daha cana yakın ve sıcak davranırken zenginler daha mesafeli ve ilgisiz bir tavır sergilemişlerdi. İki araştırmacı buna benzer başka sosyal deneyler de yaptılar; sonuç hep aynıydı: Yüksek statüdeki insanların duygusal zekası, yoksul insanlara göre daha zayıftı. Elde edilen veriler paranın insanlar üzerindeki davranış etkilerinin olumsuz olduğunu ortaya koyuyordu. Zenginlik düzeyi arttıkça çevreye olan ilgi ve empati azalıyor, kişi başkalarıyla daha az iletişim kuruyor ve bencilleşiyordu.

Tasarlab