Zaman, Para Ve Enerjimizi Emen Düşünce: Batık Maliyet

“Batık maliyet (sunk cost)” deyince aklınıza ne geliyor; ekonomi, finans, ticaret? Evet batık maliyet esasında bir ekonomi terimi. Önceden ödenmiş ve geri dönüşü olmayan maliyet olarak tanımlanan bu kavram, şimdilerde psikoloji ve kişisel gelişim alanlarında da sıkça kullanılıyor. Sıkça kullanılmasının nedeni modern insanın günlük hayatında batık maliyet yanılgısı (sun cost fallacy) ile karar alıp hareket etmesi.

Zaman,Para Ve Enerjimizi Emiyor

İnsanların zaman, para ve emeklerinin boşa gitmemesi için, aldığı yanlış bir kararda veya yaptığı yanlış bir davranışta ısrar etmesi anlamına gelen batık maliyet yanılgısı (sun cost fallacy) adı üzerinde, 21. yy.ın en sık tekrarlanan yanılgılarından biri. Hemen hepimiz çoğu zaman farkına bile varmadan içine düştüğümüz batık maliyet yanılgısı nedeniyle öteden beri gelen, yanlış olduğunu ve bize zarar verdiğini bildiğimiz ilişki ve davranışları ısrarla sürdürüyoruz. Bu şekilde davranarak aslında hata yaptığımızı kabul etmekten kaçınmaya ve mevcut düzeni yani statükoyu korumaya çalışıyoruz. Ancak batık maliyet yanılgısının yaşantımıza maliyeti her geçen gün artıyor. Peki bu geri dönüşü olmayan maliyet hayatımızın hangi alanlarını etkiliyor. İşte yaşamdan örnekleriyle batık maliyet yanılgısına en sık düştüğümüz alanlar:

Kariyer:

Diyelim ki üniversitenin 2. sınıfındasınız ve aslında o bölümün size hiç mi hiç uygun olmadığını anladınız. Yarıda bırakırsam 1 yılım boşa gidecek düşüncesiyle ömür boyu sevmediğiniz bir işi yapmak zorunda kalabilirsiniz. Ne demiş atalarımız; zararın neresinden dönülse kârdır. Boşa geçen bir yıl mı yoksa koca bir gelecek mi; seçim sizin…

Özel yaşam:

Yıllardır sürdürdüğünüz, tabiri caizse duygusal yatırım yaptığınız ve aslında bitmesi gerektiğini bildiğiniz bir ilişkiniz var. Mutlu değilsiniz ancak ayrılamıyorsunuz da. Bir tarafta emek verdiğiniz yıllar diğer tarafta ise koca bir gelecek var. Söylemesi kolay, hayata geçirmesi zor biliyoruz ama tam da bu noktada batık maliyet yanılgısına düşmeden yaptığınız duygusal yatırımı bir kenara bırakıp yüzünüzü geleceğe dönmeniz gerekiyor.

Hobiler:

Bunu hemen hepimiz yaşamışızdır: Bir kitaba başlarız veya bir filme gireriz; eser öyle kötüdür ki yarıda bırakıp bırakmamak konusunda tereddüt yaşarız. Pek çoğumuz gerek seçiminin arkasında durmak için gerekse verdiği para boşa gitmesin diye kitabı okumaya veya filmi izlemeye devam eder. Ancak bu sırada aslında daha kıymetli bir şeyi yitirir: Zaman.

Mülk/Birikim:

Her yıl gitmekten çoluk çocuk herkesin sıkıldığı hatta artık kimsenin gitmediği ama zamanında şu kadara aldık, hatırası var, burada yıllarımız geçti diyerek bir türlü kopamadığınız o yazlığı satmanın vakti gelmedi mi? Bir de bunun eşya versiyonu var elbette. Kullanmadığınız, bir gün lazım olur diye düşünüp depoda tuttuğunuz ama on yıllarca hiç lazım olmayan o eşyalar… Evet zamanında çok para verip aldınız, evet onunla çok hatıranız var, evet bir zamanlar ne çok iş görüyordu ama itiraf edin bugün yer kaplamaktan başka bir işe yaramıyor. Batık maliyet yanılgısı nedeniyle yıllar yılı sakladığınız bu eşyaları satmak veya ihtiyaç sahiplerine vermek emin olun hem yaşam alanlarınızı hem de ruhunuzu çok ama çok hafifletecek.

Tasarlab