Zeigarnik Etkisi Nedir?

Bluma Wulfovna Zeigarnik tarafından 1920 yılında yapılan bir çalışma öyle gösteriyor ki insanlar tamamlayamadıkları ve yarım bıraktıkları şeyleri hatırlamakta daha başarılı. Nasıl ki okuduğumuz kitabı ancak bitirdiğimizde rafa kaldırıyorsak ve bitirene kadar konu üzerindeki odağımızı koruyorsak, öğrenmeye devam ettiğimiz konularda ya da henüz nihayete erdiremediğimiz işlerde de içeriğe olan konsantrasyonumuz canlı oluyor.

Zeigarnik Sendromu Nedir?

Zeigarnik etkisi; yukarıda da belirttiğimiz gibi henüz tamamlanmamış, bölünmüş ve yarıda bırakılmış konuların daha kolay hatırlanabilmesi sendromudur. Zeigarnik etkisine göre zihnin tozlu raflarına kaldırmamış olduğumuz sorumluluklarımızı hatırlamakta çok daha başarılıyız.

1920 yılında Rus psikolog ve psikiyatrist Bluma Wulfovna Zeigarnik tarafından tesadüfi olarak keşfedilen sendromun hikayesi ise şöyle:

Berlin’de bir restoranda yemek yerken garsonun davranışlarını izleyen Zeigarnik, garsonun aldığı siparişleri kağıda yazmadan akılda tuttuğunu fark eder. Daha sonra ona bunu nasıl başardığını ve bir karışıklık yaşayıp yaşamadığını sorduğunda aldığı cevap; garsonun siparişleri teslim edene kadar her şeyi hatırladığı fakat sipariş tesliminden sonra her şeyi unuttuğudur. 

Bu cevap üzerine araştırmaya koyulan Zeigarnik, deney-gözlem yapmaya başlar. Yapılan deneye katılan gözlemcilere birbirinden farklı 20 görev verilir ve kimileri kesintili kimileri ise kesintisiz bir şekilde görevini tamamlar. Deney sonucundan kesintili halde tamamlanan görevler %90 oranında daha fazla hatırlanır.

Zeigarnik Etkisi Örnekleri

Aslında hayatımızda birçok kez Zeigarnik sendromunu kullanırız. 

  • Birazdan aramamız gereken bir telefon numarasını aklımızda tutmamız ve arar aramaz unutmamız.
  • Gerçekleştirilmemiş ya da teslim edilmemiş projelerin her detayının hatırlanması.
  • Konuları bölümlere ayırarak öğrenmemiz ve bu yöntemin kesintisiz öğrenme yönteminde daha etkili olması
  • Dizi ve filmlerin en heyecanlı yerde kesilmesiyle bir sonraki aşamaya karşı merak duygusu tetiklenirken seyredilen kısmın akılda tutulması. 
  • Seri halinde yayımlanan kitapların daha çok akılda kalması. 

Zeigarnik Sendromunu Bir Disipline Çevirmek 

Peki kesintisiz sürdürdüğümüz ya da tamamladığımız şeyleri hatırlamakta daha zayıf olmamız bir dezavantaj mı ya da öyleyse Zeigarnik etkisi nasıl geçer?

Açık söylemek gerekir ki öyle değil. Zeigarnik etkisinin keşfedilmesine sebep olan garsona baktığımızda da bunu görürüz. Kısa süreli görevini tamamlayana kadar hiçbir detayını unutmayan garson, zihnini görevi boyunca tetikte tutuyor ve sipariş teslim süresi kadar bir sürede görev yenileme yoluna gidiyor. Bunu bilinçli yapıp yapmadığı bilinmese de Zeigarnik sendromunun garsonun çalışma şekline uyumlu bir disiplin olduğu görülüyor. 

Bizlerde doğal olarak bulunan ve kimi zaman kusur olduğunu düşündüğümüz kabiliyetler zihnimizin ya da bedenimizin yaşam koşullarımıza karşı gerçekleştirdiği bir uyum. Tamamlamadığımız sorumluluklarımızı hafızamızda saklamamız, yerine koymamız gereken bir eşyayı elimizden bırakmayarak kaybetmemeye çalışmak gibidir. Görevi tamamlayana kadar elimizdeki eşyayı saklamamız aslında basitçe “göreve sahip çıkma” davranışı. Tamamladığımız görevlerimizi hızlı bir şekilde unutmamızın sebebi ise yeni görevlere zihnimizde yer açmakla ilgili. 

Beynimizin kendiliğinden geliştirdiği bu organizasyonu sağlıklı bir şekilde kullanmanın yolları da elbette var. Zeigarnik sendromu bilinçli bir şekilde kullanıldığında iş ve eğitim performansımızı arttırabilir. Zeigarnik sendromunun keşfedilmesine sebep olan garsonun davranışlarına baktığımızda da bunu görürüz. 

  • Zeigarnik etkisini avantaja çevirmek isteyen bir kişinin öncelikli olarak yapması gereken şey, göreve başlamak ve onu ertelememektir. 
  • Unutmamalı: Zeigarnik, kesintili olarak sürdürme ve zihni tetikte tutmak yöntemidir. Erteleme ya da geçiştirmeler bu görevin aksamasına sebep olacaktır. 
  • Başarıya olan inanç bir görevin nihayete erdirilmesindeki en büyük motivasyondur ve bu Zeigarnik etkisi için de geçerlidir. 
  • Zeigarnik etkisini bilinçli bir şekilde kullanırken yukarıdaki önkoşulları gerçekleştirmiş olmak önemlidir. Devamında ise görevinizi kesintiler ve kısa aralıklar halinde sürdürmeniz gerekir.       

 

Tasarlab